De wekelijkse column, deze keer door Harry Groenwold: Alles woelt hier om verand’ring

Column t.b.v. Nieuwsbrief Grote Kerk juni 2026.

Bij het naderende emeritaat van onze predikant kwamen bij mij gedachten naar boven over de “overdenking” (het woord preek levert wat allergische reacties op bij Menso).We zullen Menso’s creatieve overpeinzingen, gelardeerd met kunst, poëzie en citaten van grote denkers zeer gaan missen.En dat doet mij dan weer denken aan de oude psalm:

Alles woelt hier om verand’ring,
Men betreurt het dag na dag
Hunkert naar hetgeen men zien zal.
Wenst terug ’t geen men eens had.

De overdenking heeft een lange en turbulente geschiedenis.
Toen in Drenthe de mensen op gezag van stadhouder Willem Lodewijk in 1598 van het katholieke geloof over moesten naar de leer van de reformatie vond dat weinig weerklank in onze regio. De eerste Drentse predikant Menso Alting verzuchtte toen: “Wij preken voor doven”.
In nog vroeger tijden speelt de geschiedenis van Antonius van Padua (rond 1200) die zo weinig toehoorders had dat hij maar naar het meer ging en voor de vissen ging preken.
Zodra hij het woord richtte tot de golven van de zee, kwamen van alle kanten vissen aanzwemmen en stelden zich in rijen voor hem op. Door met hun staart bewegingen in het water te maken, lieten ze weten Antonius’ woorden te kennen.
Maar aan het effect van de woorden twijfelde Bertus Aafjes nadrukkelijk getuige zijn gedicht:

De preek wordt besloten
En elk heeft genoten,
De snoek blijft een dief en
De aal zoekt een lief en
De preek is bevallen
Maar elk blijft als allen.
De kreeft vaart nog krommer,
De stokvis nog stommer
De karper gaat vreten,
De preek is vergeten
De preek is bevallen,
Maar elk blijft als allen.

Tja, en dan anno nu.
Kunstmatige intelligentie (ook wel AI genoemd) wordt nu gebruikt om een overdenking te produceren. Volgens een artikel in het Nederlands Dagblad maakt toch al 40 % van de voorgangers gebruik van AI om een overdenking te maken

Uit het artikel:
“Het gebruik van AI onder voorgangers biedt kansen. Ze kunnen er ideeën door opdoen rond een Bijbeltekst of thema, met actuele voorbeelden.”

Maar er zijn natuurlijk ook fervente tegenstanders: “Wat gebeurt er als je AI een preek laat schrijven? Het is een soort koken met pakjes en zakjes”.
Dat in “het tijdperk na Menso” AI en vraagstukken die er mee samenhangen ook in de kerk een rol gaan spelen lijkt mij zeker, maar hoe?
Het leidt mogelijk nog wel eens tot de verzuchting:

“Hunkert naar hetgeen men zien zal.
Wenst terug ’t geen men eens had.”